Redakcja

Redakcja

poniedziałek, 12 styczeń 2015 17:12

AUTOBUS W WIELKOPOLSCE!

Na przełomie listopada i grudnia Autobus Energetyczny gościł w województwie wielkopolskim. Tym razem mieszkańcy siedemnastu miejscowości mieli niebywałą okazję posłuchać, zobaczyć i przetestować najnowsze rozwiązania służące efektywności energetycznej.

Prezentowane w autobusie modele oraz towarzyszące temu porady to unikalna szansa zdobycia wiedzy na temat tego, co sami możemy zrobić dla klimatu, jednocześnie obniżając koszty zużycia energii w pracy, w szkole i w domu. W Wielkopolsce ponad 2 tysiące osób odwiedziło mobilne laboratorium przeciwdziałania zmianom klimatu. Eksperci Krajowej Agencji Poszanowania Energii udzielali porad nie tylko na pokładzie autobusu, ale również odwiedzali miejscowe urzędy, gdzie prowadzili bezpłatne szkolenia dla urzędników, podczas których przedstawiali sposoby ograniczenia zużycia energii w biurze.

O Autobusie jest już coraz głośniej, coraz więcej gmin chce wykorzystać ten ciekawy projekt dla swoich mieszkańców. Eksperci na miejscu przeprowadzają warsztaty dla lokalnych szkół, konsultacje dla urzędników i lokalnych przedsiębiorców oraz przede służą mieszkańcom informacją, co można zrobić, ile to kosztuje, gdzie pozyskać odpowiednie fundusze na działania ograniczające zużycie energii.

Poznaj pompę ciepła

Jednym z modeli prezentowanych w autobusie jest pompa ciepła. Urządzenie to umożliwia uzyskanie ciepła np. z otoczenia i następnie wykorzystanie go na wyższym poziomie temperatury do celów grzewczych. Realizacja transportu ciepła z dolnego źródła ciepła do górnego może wykorzystywać wiele zjawisk i procesów. Rozróżnia się pompy ciepła z obiegiem parowym, gazowym, a także pompy wykorzystujące takie efekty jak termoelektryczny, reakcji chemicznych, elektrodyfuzji oraz magnetyczny.

Sprzyjające warunki dla zastosowania pomp ciepła:

·         istnienie źródła ciepła o zbyt niskiej temperaturze (ale wyższej od otoczenia), aby je można było wykorzystać bez pomocy pompy ciepła;

·         występowanie w jakimś urządzeniu przepływowym znacznego strumienia energii, który poprzez zastosowanie pompy ciepła można zawrócić (zamiast doprowadzać energię na wlocie i odprowadzać na wylocie) – co ma miejsce w odniesieniu do klimatyzatorów, suszarek lub różnego typu aparatów przemysłowych;

·         istnienie zapotrzebowania na ciepło (energię oddawaną przez pompę na poziomie źródła górnego) i zimno (energię odbieraną na poziomie źródła dolnego w celach chłodniczych), a zapotrzebowanie to może być jednoczesne lub sezonowe.

Najczęstsze zastosowania dla pomp ciepła to:

·         ogrzewanie domów jednorodzinnych;

·         pompy ciepła mają zastosowanie zarówno w powietrznych, jak i wodnych systemach ogrzewania. W przypadku ogrzewania domów jednorodzinnych mają moce od kilku do kilkunastu kilowatów na poziomie źródła górnego. Pompy w systemach grzewczych w domach jednorodzinnych są na ogół pompami sprężarkowymi, głównie ze sprężarkami tłokowymi, napędzanymi silnikami elektrycznymi. Większość z nich pobiera ciepło z powietrza atmosferycznego. Często pompy te współpracują z innymi systemami ogrzewania np. z elektrycznym lub centralnym, włączonym szeregowo lub równolegle. Znaczna ich część działa zimą jako pompa ciepła, latem jako urządzenie klimatyzacyjne. Stosowane są głównie w domach jedno i dwurodzinnych.

·         ogrzewanie większych pomieszczeń osiedli lub wody dla tych osiedli, biurowców, obiektów sportowych, magazynów handlowych, hal przemysłowych;

·         podgrzewanie wody w basenach kąpielowych.

poniedziałek, 12 styczeń 2015 17:02

SAMORZĄD PRZYJAZNY SENIOROM

13 listopada br. – w trakcie seminaryjnego posiedzenia senackiej Komisji Rodziny, Polityki Senioralnej i Społecznej poświęconego aktywizacji cyfrowej pokolenia 50 – ogłoszono wyniki konkursu „Samorząd przyjazny seniorom 2014 – przyjazna administracja” zorganizowanego przez Parlamentarny Zespół ds. Osób Starszych. Informowaliśmy wcześniej na naszych łamach o tym konkursie.

To już tradycja. Zespół parlamentarny od trzech lat ogłaszał konkursy, w których rywalizowały jednostki samorządu terytorialnego, uwzględniające w godny sposób potrzeby tej rosnącej części populacji, jaką stają się seniorzy we współczesnej sytuacji demograficznej. Przedmiotem rywalizacji był zaszczytny tytuł „Samorząd przyjazny seniorom”. We wcześniejszych konkursach rywalizowano o tytuły „Samorządu przyjaznego edukacji osób starszych i integracji międzypokoleniowej” (w 2012 r.) i „Samorządu przyjaznego seniorom 2013 – przyjaznej przestrzeni publicznej” (w 2013 r.). Przyszedł teraz czas na przyjazną administrację.

Organizujący konkursy Parlamentarny Zespół ds. Osób Starszych przyjmował świadomie szeroką, otwartą i wieloznaczną formułę tematów (tytułów) konkursów, bowiem pozwalało to na uchwycenie także takich inicjatyw, które trudne byłyby do przewidzenia przy kazuistycznym ustaleniu zakresu rywalizacji. W istocie przecież – jak można się domyślać – nie chodziło o stricte sportową rywalizację (bo też jaka może być rywalizacja Szczecina z Katowicami!), lecz o popularyzację pożytecznych pomysłów, ułatwiających życie seniorom.

W tym roku kapituła konkursu pod kierunkiem senatora Mieczysława Augustyna, przewodniczącego Parlamentarnego Zespołu ds. Osób Starszych (w jej pracach uczestniczył również naczelny redaktor PUBLICUSA, Tomasz Czajkowski) najwyżej oceniła inicjatywę z kresów zachodnich.

Pierwsze miejsce zdobyło Miasto Zielona Góra – za realizację projektu „Karta Zielonogórskiego Seniora”. Drugie miejsce zdobyły dwie, mniejsze gminy: sławna z białych serów gmina Korycin, za realizację projektu „Seniorzy w działaniu” oraz dolnośląska gmina Dzierżoniów za realizację projektu „Stworzenie warunków dla rozpowszechniania regionalnych tradycji, poszukiwania tożsamości oraz scalanie pokoleń”.

Przyznano również kilka wyróżnień specjalnych. Wyróżnienie specjalne w kategorii „współpraca z innymi samorządami, instytucjami krajowymi i współpraca międzynarodowa” otrzymał powiat żagański za realizację projektu „Nie starzeje się ten, kto nie ma czasu – Polsko-niemieckie spotkania seniorów”.

Wyróżnienie specjalne w kategorii „kompleksowość projektowanych lub wdrożonych rozwiązań” przypadło gminie Czerwonak za realizację projektu „Gminny Program Pomocy Osobom Niepełnosprawnym i Starszym Mieszkańcom Gminy Czerwonak na lata 2013-2018 ZACHOWAJ RADOŚĆ ŻYCIA”. Wyróżnienie specjalne w kategorii „rozwiązania sprzyjające integracji międzypokoleniowej” powędruje z kolei do Legnicy za realizację projektu „Centrum Seniora”.

Za trwałość zakładanych lub osiągniętych efektów wyróżniona została gmina Polkowice za realizację projektu „Mieszkania Chronione dla osób starszych”. Wyróżnienie specjalne w kategorii „partnerskie współdziałanie z instytucjami administracji rządowej, organizacjami pozarządowymi i przedsiębiorcami na etapie planowania i realizacji rozwiązań” otrzymała gmina Nysa za realizację projektu „Gmina Nysa przyjazna seniorom – seniorze, nie bój się Urzędu”.

Wypada tu napisać słów parę na temat najlepszego programu. Karta zielonogórskiego seniora jest wzorowana na programach lojalnościowych i tych, które samorządy adresują do rodzin wielodzietnych. Celem przedsięwzięcia, skierowanego do osób powyżej 50. roku życia, jest aktywizacja fizyczna i intelektualna zielonogórzan w sile wieku i jednocześnie – wytworzenie oferty zielonogórskich przedsiębiorców przeznaczonej dla beneficjentów programu. Ułatwiając seniorom dostęp do dóbr kulturalnych, sportowych i podstawowych buduje się wizerunek Zielonej Góry, jako miasta przyjaznego i otwartego dla mieszkańców. W Zielonej Górze miesza ponad 40 tysięcy osób w wieku powyżej 50 lat. Udział w programie jest, rzecz jasna, dobrowolny i zapewnia zniżki przy zakupie żywności, artykułów higienicznych, odzieży, rabaty u fryzjerów, w pralniach, przy zakupie biletów na imprezy kulturalne i sportowe, jak i również – zniżki w gastronomii. 

poniedziałek, 12 styczeń 2015 16:40

DOBRY WIATR DLA REGIONÓW

Polskie Stowarzyszenie Energetyki Wiatrowej realizuje jesienny cykl wydarzeń w ramach ogólnopolskiej kampanii „Dobry wiatr dla regionów”. Inicjatywa dofinansowana ze środków NFOŚiGW ma na celu zwiększenie wiedzy i świadomości społeczeństwa na temat energetyki wiatrowej.

Konferencja „Energetyka wiatrowa integralną częścią Ziemi Lubelskiej”, która odbyła się 26 listopada w Lublinie była czwartą z cyklu bezpłatnych wydarzeń regionalnych. W planach są jeszcze 2 konferencje: w Suwałkach oraz Rzeszowie. Szczegóły dotyczące projektu dostępne są na stronie internetowej: www.regionalne.psew.pl.

Konferencję otworzył Wojciech Cetnarski, pełniący funkcję Prezesa PSEW, który w swojej prezentacji przedstawił perspektywy rozwoju energetyki wiatrowej w Polsce i poszczególnych województwach oraz opowiedział zaproszonym gościom o aktualnie planowanych projektach ustaw, które dotyczą sektora odnawialnych źródeł energii.

Następnie głos zabrali dr Michał Wydra z Politechniki Lubelskiej, który omówił temat potencjału energetycznego województwa lubelskiego oraz Piotr Rudyszyn z W4E Energia Odnawialna Sp. z o.o., który przedstawił prezentacje o warunkach i aspektach prawnych rozwoju energetyki wiatrowej w województwie lubelskim. Lubelszczyzna jest dość atrakcyjnym obszarem dla energetyki wiatrowej, choć nie aż tak, jak północne części Polski. Analiza wykazała średnie prędkości wiatru na poziomie 5-6 m/s, a na terenie Lubelszczyzny potencjalnie może powstać około 9 dużych farm wiatrowych o łącznej mocy 422 MW, co daje przeciętnie 170 turbin wiatrowych o mocy 2,5 MW. Roczna produkcja generacji wiatrowej będzie się wahała od 800 GWh do maksymalnie 1094 GWh rocznie, co może stanowić od 14 do 18,8% pokrycia zapotrzebowania na energię elektryczną Lubelszczyzny.

Temat dotyczący optymalizacji projektu farmy wiatrowej omówił Karol Mitraszewski z DNV GL Polska. Projektowanie farmy wiatrowej to proces wymagający uwzględnienia bardzo wielu czynników wpływających na możliwość realizacji i efektywność ekonomiczną przedsięwzięcia. Są to m.in. produkcja energii elektrycznej, spełnienie wymagań hałasowych i środowiskowych, koszt urządzeń czy koszt budowy i modernizacji dróg dojazdowych. Błędy popełnione na etapie projektowania są trudne do wyeliminowania w późniejszym okresie. Źle zaprojektowana farma wiatrowa nie przynosi zysków, jakie mogłaby przynieść wykorzystując potencjał danej lokalizacji.

Dr hab. Krzysztof Markowicz z Uniwersytetu Warszawskiego wygłosił prezentację nt. akustyki i oddziaływań fizycznych farm wiatrowych. Podstawowym i najważniejszym warunkiem właściwego wyboru lokalizacji parku wiatrowego jest zachowanie tzw. norm jakości środowiska. Oznacza to, że dla każdej inwestycji wykonuje się zaawansowane analizy, które wskazują, czy realizacja danego przedsięwzięcia jest zgodna z przepisami obowiązującego prawa, przede wszystkim pod kątem oddziaływania na środowisko i zdrowie ludzi.

Prelekcja „Jak skutecznie przeprowadzać konsultacje społeczne” została wygłoszona przez Adama Królikowskiego z Green Power Development Wind Sp. z o.o. sp. k. W przypadku inwestycji w farmy wiatrowe w Polsce, konsultacje społeczne wymagane są przy procedurach: oceny oddziaływania na środowisko inwestycji zakończonej wydaniem decyzji środowiskowej oraz zmiany gminnych dokumentów planistycznych na obszarze, na którym planowana jest inwestycja.

Dr hab. Mariusz Matyka z Instytutu Uprawy, Nawożenia i Gleboznawstwa (Państwowy Instytut Badawczy w Puławach) umówił temat wpływu energetyki wiatrowej na produkcję rolniczą. Analiza dotychczasowego stanu wiedzy pozwala stwierdzić, że budowa farm wiatrowych nie powinna powodować pogorszenia warunków uprawy roślin rolniczych. Wprost przeciwnie, dostępne źródła wskazują na szereg pozytywnych następstw koegzystencji farm wiatrowych i upraw rolniczych. Energetyka wiatrowa nie stwarza również większych ograniczeń w produkcji roślinnej.

Wpływ pakietu klimatyczno-energetycznego na rozwój energetyki wiatrowej w Polsce omówił dr Krzysztof Księżopolski z Uniwersytetu Warszawskiego.

Ostatnią prelekcję wygłosiła dr Joanna Sztyber – nt. procesu wydawania decyzji środowiskowej. Decyzja środowiskowa stanowi obowiązkowy element procesu uzyskiwania pozwoleń administracyjnych na realizację przedsięwzięć mogących znacząco oddziaływać na środowisko. Jest ona pierwszym etapem tego procesu, poprzedzając choćby takie decyzje administracyjne, jak: decyzja o warunkach zabudowy i zagospodarowania terenu czy decyzja o pozwoleniu na budowę.

Więcej informacji o wydarzeniach kampanii znajdą Państwo na stronie projektu: www.regionalne.psew.pl.

Niniejszy materiał został opublikowany dzięki dofinansowaniu Narodowego Funduszu Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej. Za jego treść odpowiada wyłącznie Polskie Stowarzyszenie Energetyki Wiatrowej.

wtorek, 09 grudzień 2014 09:43

„Teraz Polska” dla Twojego samorządu

Fundacja Polskiego Godła Promocyjnego informuje, że trwa IX edycja Konkursu „Teraz Polska” dla Gmin.

Zgłoszenia przyjmowane są do 23.01.2015.

W Konkursie „Teraz Polska” dla Gmin nagradzane są jednostki samorządu terytorialnego, najlepsze pod względem jakości zarządzania, gospodarności oraz atrakcyjności dla mieszkańców i przedsiębiorstw.

Ocena zgłoszeń obejmuje m.in. politykę inwestycyjną gminy, dostępność do infrastruktury technicznej, sposoby realizacji polityki społecznej i działania związane z promocją gminy.

Laureaci Konkursu otrzymują prawo do korzystania z Godła „Teraz Polska” w działaniach promocyjnych.

Godło „Teraz Polska”:

buduje prestiż gminy i zarządzających nią managerów,

wpływa na wzrost zaufania przedsiębiorców i turystów do danego samorządu,

potwierdza profesjonalizm i jakość działania władz samorządowych,

wspiera działania promocyjne gminy,

jest świadectwem niezależnej, obiektywnej oceny eksperckiej gminy.

Ankieta rejestracyjna oraz regulamin Konkursu „Teraz Polska” dla Gmin dostępne są na stronie internetowej: http://www.terazpolska.pl/pl/konkurs-teraz-polska-dla-gmin

niedziela, 30 listopad 2014 14:52

KONKURS „Z FILMEM NA TY”

Drodzy Czytelnicy,

Przez cały 2014 rok publikowaliśmy na naszych łamach artykuły, składające się na cykl publikacji „Z Filmem Na Ty”. W ten sposób staraliśmy się popularyzować wiedzę o tym, co w polskim kinie najlepsze, najnowsze i najciekawsze, a zarazem staraliśmy się podsunąć pasjonatom kina z całej Polski – nie tylko z największych metropolii, ale też tym, którzy mieszkają w mniejszych ośrodkach – sugestie najatrakcyjniejszych lokalnych wydarzeń filmowych. Czas podsumować wiedzę!

W ramach konkursu będącego podsumowaniem i ukoronowaniem cyklu publikacji „Z Filmem Na Ty” chcielibyśmy zadać Wam kilka pytań związanych z opisywanymi przez nas dziełami, wydarzeniami i ocenami. Wśród osób, które odpowiedzą na nasze pytania, rozlosujemy atrakcyjne nagrody: pierwszą nagrodą jest dziesięciopłytowy box filmowy „Kanon Filmów Polskich: Kolekcja Klasyki” (znajdziemy w nim obrazy takie jak „Kanał”, „Pociąg”, „Popiół i diament”, „Do widzenia, do jutra?”, „Niewinni czarodzieje”, „Nóż w wodzie”, „Salto”, „Przesłuchanie”, „Mój Nikifor”, „Plac Zbawiciela”) oraz album prezentujący dorobek znanego malarza Ludwika Maciąga. Dodatkowe cztery albumy trafią w ręce czterech innych wylosowanych uczestników konkursu.

Aby wziąć udział w konkursie wystarczy odpowiedzieć na poniższe pytania:

1.       Na łamach Magazynu opisywaliśmy szereg imprez filmowych odbywających się w mniejszych miejscowościach w Polsce. Którą z nich uznaliby Państwo za najciekawszą?

2.       Na naszych łamach opisaliśmy dzieło, które będzie najpopularniejszym filmem roku: w połowie listopada film ten zobaczyło już 1,8 mln polskich widzów. O jaki film chodzi?

3.       Przez cały rok śledziliśmy wraz z Czytelnikami rozwój kampanii społecznej „Skrytykuj!”, promującej świadomą dyskusję o kinie wśród młodzieży. Jaka instytucja jest organizatorem tej akcji (prosimy o wybranie właściwej odpowiedzi)?

a.       Ministerstwo Kultury i Dziedzictwa Narodowego

b.      Polski Instytut Sztuki Filmowej

c.       Instytut im. Adama Mickiewicza

4.       W 2014 r. – w związku z 70. rocznicą wybuchu Powstania Warszawskiego – zobaczyliśmy na ekranach kin dwa filmy poświęcone temu wydarzeniu, jeden o charakterze fabularnym, drugi – dokumentalnym. O jakie filmy chodzi i kto był ich reżyserem?

5.       Uczestnicy kampanii społecznej „Skrytykuj!” mieli szansę zasiąść w jury młodzieżowym jednego z najbardziej prestiżowych festiwali filmowych w Polsce. O jaki festiwal chodzi?

6.       Jaki film jest w tym roku polskim kandydatem do nagrody Amerykańskiej Akademii Sztuki i Wiedzy Filmowej – znanej nam jako Oscar?

7.       Jeden z organizowanych w Polsce festiwali filmowych poświęcony jest w pełni pracy operatorów. O jaki festiwal chodzi?

Na państwa odpowiedzi czekamy do 15 grudnia br. Życzymy powodzenia!

20 października 2014 r. na Stadionie Narodowym odbyła się konferencja PROCON/POLZAK 2014, największe i najważniejsze tegoroczne wydarzenie dla branży zakupowej w Polsce. Prawie 200 uczestników konferencji dyskutowało na tematy związane z zarządzaniem zakupami i łańcuchem dostaw.

Wśród prelegentów znaleźli się eksperci i praktycy z wieloletnim doświadczeniem w tej dziedzinie, a przede wszystkim prof. Arjan van Weele z Politechniki Technologicznej w Eindhoven, który otworzył konferencję.

W nowoczesnych wnętrzach Stadionu Narodowego zgromadziło się wielu przedstawicieli wyższej kadry zarządzającej, menedżerów odpowiedzialnych za zarządzanie i koordynowanie zakupów, łańcucha dostaw, transportu i zaopatrzenia, strategii i logistyki, zamówień publicznych oraz narzędzi IT w największych firmach w Polsce. Otwierające konferencję wystąpienie prof. van Weele, dotyczące sposobów osiągania doskonałości zakupowej, spotkało się z bardzo pozytywnym przyjęciem uczestników wydarzenia. Podkreślano, że potrzebna jest wymiana wiedzy i doświadczeń zgromadzonych przez kupców na innych rynkach i śledzenie najnowszych trendów wśród  liderów zmian.

– Jeszcze nigdy w długoletniej historii konferencji POLZAK nie zanotowano tak wysokiej frekwencji, jak podczas tegorocznego spotkania na Stadionie Narodowym. Świadczy to o tym, że tematyka zakupowa zyskuje na znaczeniu i dąży do wypracowania jeszcze mocniejszej pozycji w procesach biznesowych. Jesteśmy bardzo zadowoleni, że w naszej konferencji wzięło udział tak wielu specjalistów z branży zakupowej. Wyniki ankiety ewaluacyjnej, którą przeprowadziliśmy wśród uczestników, pokazują, że tegoroczne spotkanie zostało przez nich ocenione jako bardzo udane. Zebraliśmy również wiele opinii i wskazówek, które pomogą nam zorganizować przyszłoroczną edycję na jeszcze wyższym poziomie organizacyjnym i merytorycznym – powiedział Mateusz Borowiecki, Prezes Zarządu OptiBuy, współorganizator konferencji PROCON/POLZAK 2014.

Andrzej Zawistowski z Polskiego Stowarzyszenia Menedżerów Logistyki (PSML), współorganizatora konferencji, zwraca uwagę na społecznościowy charakter wydarzenia. – Udział w spotkaniu był świetną okazją do poszerzenia wiedzy z zakresu zarządzania zakupami oraz łańcuchem dostaw. Zaproponowana przez nas formuła konferencji umożliwiała również efektywną wymianę doświadczeń i spostrzeżeń z prelegentami oraz innymi specjalistami z branży. Wiemy, że wiele osób podczas naszej konferencji nawiązało bezpośredni kontakt z potencjalnymi partnerami biznesowymi. Tak właśnie widzimy przyszłość tego wydarzenia – jako spotkania, które integruje branżę i stanowi forum do wymiany kontaktów i doświadczeń. W imieniu PSML i OptiBuy chciałbym już dzisiaj zaprosić całą branżę zakupową do udziału w przyszłorocznej konferencji  PROCON/POLZAK 2015 – powiedział.

Sesje prezentacyjne w ramach pierwszego bloku tematycznego wypełniły prelekcje poświęcone m.in. metodom analizy kosztów zakupowych oraz narzędziom służącym do zarządzania specyfikacją wyrobów produkcyjnych. Uczestnicy tego bloku prezentacji poznali również najlepsze rozwiązania z obszaru Global Sourcing.

– W czasach rosnącej konkurencji tematyka optymalizacji kosztów materiałów zyskuje na znaczeniu. Podczas naszej sesji omawialiśmy różne strategie zakupowe i narzędzia służące do ich realizacji. Całość została zobrazowana konkretnymi przykładami zastosowań poszczególnych mechanizmów w warunkach biznesowych. Myślę, że udział w tym bloku tematycznym zainspirował wielu kupców do poszerzenia wykorzystywanego przez nich instrumentarium przy prowadzeniu projektów optymalizacji kosztów materiałowych – powiedział dr Tomasz Gonsior, moderator sesji „Zarządzanie kosztami materiałowymi” na konferencji PROCON/POLZAK 2014.

Prezentacje w ramach drugiego bloku tematycznego dotyczyły sposobów optymalizacji kosztów administracyjnych i usług. Prelegenci mówili m.in. o znajdowaniu oszczędności w niespodziewanych miejscach, kryteriach wyboru dostawcy oraz o niełatwej współpracy Działu Zakupów z Klientem Wewnętrznym. Zaprezentowane zostały również ciekawe case studies z wybranych optymalizacji kosztów.

W ramach sesji „Zakupy w sektorze publicznym” doświadczeni eksperci zastanawiali się nad możliwością wdrożenia nowoczesnych rozwiązań zakupowych, usprawniających procesy udzielania zamówień w sektorze publicznym. Moderatorką tej sesji była Elżbieta Gnatowska, wieloletni menedżer w administracji publicznej, ekspert z zakresu zarządzania zamówieniami publicznymi. – Cieszy fakt, że sektor publiczny doczekał się własnej sesji tematycznej na największej konferencji zakupowej w Polsce – podkreśliła. – Pojęcie „zakupów publicznych” powoli zaczyna funkcjonować w obszarze zamówień publicznych, a publiczni zamawiający, na co dzień stosujący ustawę Pzp, do swojej codziennej praktyki zaczynają włączać metody zakupowe stosowane w instytucjach komercyjnych. Mimo to, pojęcie „zakupów”, w kontekście udzielania zamówień publicznych, nie występuje powszechnie i nie jest jeszcze właściwie rozumiane. Podczas konferencji PROCON/POLZAK staraliśmy się zachęcić osoby  związane zawodowo z systemem zamówień publicznych, do tzw.  „myślenia zakupowego”, a tym samym  do poszerzenia ich profesjonalnego warsztatu, poprzez sięgnięcie po wspomniane metody. Myślę, że grono zamawiających publicznych zainteresowanych sięganiem po nowoczesne narzędzia zakupowe będzie stale rosło – powiedziała Elżbieta Gnatowska.

Czwarty blok prezentacji poświęcony został procesom i narzędziom wspierającym pracę Działu Zakupów. Prelegenci mówili m.in. o budowaniu Strategii Lean, umieszczaniu zakupów w centrum kluczowych procesów biznesowych. Przedstawiono metody doskonalenia procesów zakupowych. Na konferencji PROCON/POLZAK 2014 po raz pierwszy została zaprezentowana platforma zakupowa NextBuy, która wspiera zarządzanie relacjami z dostawcami.

– Prezentacje w ramach naszego bloku tematycznego były prowadzone przez ekspertów posiadających wieloletnie doświadczenie w branży zakupowej. Chętnie dzielili się swoją wiedzą i umiejętnościami w zarządzaniu procesami zakupowymi na różnych poziomach organizacji. Uczestnicząc w prelekcjach można było się dowiedzieć, jak zbudować procesy zakupowe, aby funkcjonowały w sposób optymalny i wspierały realizację określonych celów oraz jakich narzędzi użyć, aby dział zakupów pracował szybciej i w bardziej komfortowych warunkach. Mam nadzieję, że nasza konferencja przełoży się na wzrost liczby firm stawiających na nowoczesne rozwiązania usprawniające procesy zakupowe – powiedział Andrzej Zawistowski, moderator sesji „Procesy i Narzędzia”.

ORGANIZATORZY KONFERENCJI

OptiBuy Sp. z o.o.

OptiBuy to założona w 2005 r. firma doradczo-informatyczna, specjalizująca się w obszarze zakupów i zarządzaniu łańcuchem dostaw. Firmę tworzą eksperci z bogatym doświadczeniem w prowadzeniu projektów łączących informatykę z biznesem. Portfolio OptiBuy zawiera doradztwo w zakresie optymalizacji kosztów, global sourcing oraz narzędzia IT dla zakupów. Firma zrealizowała kilkadziesiąt projektów zakupowych dla klientów w Polsce oraz za granicą. OptiBuy posiada obecnie swoje biura i przedstawicielstwa w Warszawie, Kielcach, Szanghaju (Chiny), Ołomuńcu (Czechy) oraz Bernie (Szwajcaria). www.optibuy.com

Polskie Stowarzyszenie Menedżerów Logistyki (PSML)

Polskie Stowarzyszenie Menedżerów Logistyki istnieje od 2002 r. Jego celem jest reprezentacja interesów polskich menedżerów logistyki i zakupów, tworzenie i promowanie dobrych praktyk, a także integracja środowiska specjalistów łańcucha dostaw. Stowarzyszenie realizuje założone cele poprzez organizowanie warsztatów, szkoleń, seminariów, kongresów oraz innych spotkań, poprzez współpracę z krajowymi i międzynarodowymi organizacjami, rozpowszechnianie informacji o działalności PSML i inne godne polecenia inicjatywy służące rozwojowi stowarzyszenia i środowiska.  Charakter i tematyka imprez i przedsięwzięć PSML wychodzi naprzeciw rzeczywistym potrzebom środowiska – decydują o nich sami członkowie.

Sztandarową imprezą PSML jest corocznie organizowany Kongres Menedżerów łańcucha dostaw, składający się z dwóch równolegle realizowanych imprez Kongresu Polskich Menedżerów Logistyki PL-LOG i Kongresu Polskich Menedżerów Zakupów POL-ZAK. PSML jest członkiem dwóch  europejskich organizacji : IFPSM – The International Federation of Purchasing and Supply Management oraz ELA – European Logistics Association.

Od początku 2014 r. Fundacja realizuje zdanie poświęcone monitorowaniu jakości świadczenia usług komunalnych w gospodarce odpadami oraz edukacji proekologicznej mieszkańców w pięciu gminach województwa łódzkiego: Szadek, Zduńska Wola, Wodzierady, Zapolice oraz Burzenin.

Zadanie to wdrażane jest w ramach projektu „Razem dla ekologii” realizowanego ze środków Pomocy Technicznej UE w ramach Konkursu „Dotacje dla jednostek samorządu terytorialnego oraz zrzeszeń jednostek samorządu terytorialnego na działania wspierające podnoszenie dostępności i jakości usług publicznych”. Jego głównym celem jest stworzenie modelu efektywnej ekologicznie i ekonomicznie gospodarki odpadami na podstawie przeprowadzonych badań oraz wypracowanie standardów selektywnej zbiórki i zagospodarowania odpadów w gminach wraz z systemem ich monitorowania. W końcu października odbyła się konferencja podsumowująca realizację projektu pt. „Standardy gospodarowania odpadami w naszej gminie” na terenie gminy Szadek.

Od połowy 2013 r. funkcjonuje w Polsce nowy, gminny system odbioru odpadów i coraz  bardziej pojawia się potrzeba oceny skuteczności przyjętych w gminach rozwiązań oraz identyfikacji tych elementów systemu, które wymagają korekt i usprawnień. Zadanie to jest ważne również dlatego, że zgodnie ze znowelizowaną ustawą o utrzymaniu czystości i porządku w gminach każda gmina powinna wykonać raz do roku analizę stanu gospodarki odpadami komunalnymi – w celu weryfikacji swoich możliwości technicznych i organizacyjnych w tym zakresie. W odpowiedzi na tę potrzebę przeprowadzono badanie ankietowe gospodarstw domowych na terenie pięciu gmin objętych projektem. Zebrane dane, opinie i uwagi mieszkańców na temat stanu czystości w gminie oraz sposobu działania gminnego systemu gospodarowania odpadami pozwoliły na stworzenie solidnej bazy do opracowania efektywnego modelu i standardów gospodarowania odpadami. Badania ankietowe i konsultacje prowadzone przez ekspertów Fundacji na terenie gmin biorących udział w projekcie obejmowały:

– spotkania ekspertów w każdej z gmin uczestniczących w projekcie z osobami odpowiedzialnymi za wdrażanie nowego systemu gospodarki odpadami,

– dyżury ekspertów podczas konsultacji społecznych w każdej z gmin uczestniczących w projekcie,

– spotkanie z organizacjami społecznymi i pracownikami gmin przygotowującymi wieloletni program współpracy z organizacjami pozarządowymi,

– udział ekspertów w wyjeździe szkoleniowym do instalacji zagospodarowania odpadów komunalnych w Łodzi, zorganizowanym dla liderów gminnych (sołtysi, radni, członkowie organizacji pozarządowych, członkowie Młodzieżowej Rady).

Przeprowadzone badania pozwoliły na:

– oszacowanie wskaźnika nagromadzenia odpadów w różnych środowiskach oraz ich skład morfologiczny (dotyczy łącznej masy odpadów oraz frakcji zbieranych w sposób selektywny),

– wstępną ocenę efektywności segregacji „u źródła”,

– analizę ilości i składu odpadów zmieszanych w kontekście ich właściwości i oceny możliwości wydzielenia z nich jeszcze surowców wtórnych i zmniejszenia wielkości strumienia odpadów zmieszanych, które są najmniej pożądane ze względu na koszty gospodarowania nimi, w tym koszty środowiskowe (składowanie odpadów). Na bazie zebranych doświadczeń i opinii oraz opracowywanego równolegle badania morfologicznego odpadów powstał lokalny model świadczenia usług w zakresie gospodarki odpadami oraz strategia edukacji ekologicznej. Model jest złożony z dziesięciu standardów:

STANDARD 1 – PLANOWANIE GOSPODARKI ODPADAMI KOMUNALNYMI W GMINIE

STANDARD 2 – ZASADY EDUKACJI EKOLOGICZNEJ MIESZKAŃCÓW

STANDARD 3 – ZASADY I FORMY GOSPODARKI ODPADAMI KOMUNALNYMI

STANDARD 4 – GMINNE REGULACJE ODPADOWE

STANDARD 5 – OPŁATA – NIEZBĘDNE PRZYCHODY

STANDARD 6 – USŁUGA ODBIORU

STANDARD 7 – USŁUGA ZAGOSPODAROWANIA

STANDARD 8 – TWORZENIE I UTRZYMANIE PUNKTU SELEKTYWNEJ ZBIÓRKI ODPADÓW KOMUNALNYCH (PSZOK)

STANDARD 9 – OBSŁUGA ADMINISTRACYJNA SYSTEMU

STANDARD 10 – MONITORING SYSTEMU GOSPODARKI ODPADAMI KOMUNALNYMI

Opracowany model znacząco ułatwia wprowadzanie usług komunalnych wysokiej jakości – w szczególności w obszarze gospodarki odpadami – które z jednej strony powinny być efektywne ekonomicznie i „przyjazne cenowo” mieszkańcom, z drugiej zaś – przyjazne środowisku, spełniając odpowiednie standardy jego ochrony. Działaniom tym towarzyszą stałe akcje edukacyjno-ekologiczne adresowane do społeczności lokalnej, których wiele zostało już zrealizowanych w ramach projektu w 2013 i 2014 r.

Odpady za drzewko w Wodzieradach i Zapolicach

Gmina Wodzierady w ramach projektu „Razem dla Ekologii” zorganizowała publiczne zbiórki makulatury i elektroodpadów, za które każdy mieszkaniec otrzymał w 2013 r. żarówkę energooszczędną, a w roku 2014 wręczane były krzewy. Łącznie zebrano ponad 2 tony elektrośmieci i ponad 2 tony makulatury. W ramach projektu prowadzone były spotkania z mieszkańcami w sołectwach, gdzie poruszana była tematyka projektu oraz sprawy związane z zagospodarowaniem odpadów na terenie gminy. Dodatkowo, aby propagować dobre zachowania ekologiczne od podstaw u dzieci, gmina z pomocą szkół i biblioteki zorganizowała 4 konkursy ekologiczne, z atrakcyjnymi nagrodami. Dzieci mogły wykazać się wiedzą ekologiczną oraz zdolnościami manualnymi.

Podobnie w Zapolicach, w październiku 2013 r. i w maju 2014 r., odbyły się akcje ekologiczne pn. „Drzewko za odpad”, których organizatorem była gmina. Dopisała nie tylko pogoda, ale przede wszystkim mieszkańcy gminy, którzy licznie przybywali. W zamian za pozyskane talony, mieszkańcy wybierali między szeroką gamą drzewek ozdobnych i różnymi gatunkami kwiatów, które ozdobią ich posesje. Ciekawą inicjatywą było wspólne zbieranie odpadów przez całe sołectwa. Sołectwa te pozyskane drzewka i kwiaty posadziły w miejscach integracji mieszkańców, tj. np. na placach zabaw, w parkach, w pobliżu świetlic itp. Zakupione w ramach projektu „Razem dla ekologii” roślinki pochodziły ze Szkółki Pojemnikowej Ozdobnych Roślin Drzewiastych Dendrofarma. Zebrane odpady zostały nieodpłatnie odebrane przez firmę Remondis Sp. z o.o., która zapewniła także pojemniki do selektywnej zbiórki.

Edukacja ekologiczna w Zduńskiej Woli to inwestycja

Gmina Zduńska Wola stała przed trudnym zadaniem stworzenia systemu gospodarki odpadami w nowej rzeczywistości prawnej. Na terenie gminy funkcjonowało bowiem kilka firm wywozowych, których działania były ściśle zależne od kalkulacji cenowej świadczonych usług. Fakt nieposiadania przedsiębiorstwa komunalnego, które działałoby kompleksowo na terenie gminy i realizowało wymogi dotyczące prowadzenia selektywnego zbierania odpadów, organizowania zbiórek odpadów problemowych w ramach świadczonej usługi oraz odbierania odpadów, nie kierując się wyłącznie ceną, stawiał gminę w sytuacji trudnej i wymagał stworzenia systemu „od zera”.

Świadomość zagrożeń wynikających z tytułu nieprawidłowych zachowań w postępowaniu z odpadami u źródła, szczególnie spalanie odpadów w domowych piecach, złe przyzwyczajenia, zubożenie części społeczeństwa gminy, niewłaściwe praktyki w niektórych przedsiębiorstwach w zakresie postępowania z już posegregowanymi odpadami – to wszystko powodowało brak akceptacji mieszkańców dla wprowadzenia zmian. Oprócz wyzwania, jakim było wdrożenie techniczne nowego systemu gospodarowania odpadami, władze gminy stanęły przed dużo większym wyzwaniem – zmiany świadomości zachowań mieszkańców. Przekonanie do segregowania odpadów, szczególnie tych, którzy dotychczas twierdzili, że nie mają śmieci, było niezwykle trudne. Dlatego też szczególnie istotne było przeprowadzenie kompleksowej kampanii informacyjnej w różnych grupach społecznych i wiekowych mieszkańców gminy. W ramach prowadzonego projektu organizowane były spotkania wśród mieszkańców.

Koncepcja spotkań była tak skonstruowana, aby temat nauki gospodarowania odpadami był jakby „przemycany” przy okazji innych tematów lub zabawy. Taka strategia miała na celu zwrócenie uwagi, na jak wiele dziedzin wpływa gospodarowanie odpadami. Celem kampanii było przekonanie odbiorców, że nie jest to wyłącznie zadanie globalne, ale sprawa każdego z nas – tu i teraz, także w zakresie własnego zdrowia i ekonomii. Dlatego właśnie temat śmieci był częścią takich imprez jak: Dzień Kobiet, Festiwal Zdrowia czy Dożynki Gminne, gdzie podczas zabawy i relaksu prezentowano wiedzę na temat modelowych rozwiązań, zalet nowego systemu, zagrożeń wynikających z niewłaściwych praktyk, a dodatkowo służono radą na temat wdrożonych rozwiązań. Doświadczenia minionego roku w funkcjonowaniu przyjętych rozwiązań pokazują coraz większe zadowolenie z wprowadzonych standardów, przekonanie o słuszności przyjętych rozwiązań.

Mamy jednak świadomość, że edukacja ekologiczna musi być zadaniem ciągłym samorządów, a ulepszanie wdrożonych rozwiązań jest nieuniknione. Jesteśmy przekonani, że nie stoimy już przed problemem sami. Poglądy naszych mieszkańców ewoluują, a dalszym zadaniem w dziedzinie edukacji będzie już nie przekonanie o słuszności przyjętych działań, ale kształtowanie i utrwalanie nawyków mieszkańców. Za słusznością wybranych rozwiązań przemawiają również liczby: ilość odebranych odpadów segregowanych, osiągnięcie zakładanych poziomów recyklingu, wzrost liczby osób wybierających segregację spośród deklarujących.

Tych najmłodszych będziemy kształcić poprzez zabawę w trakcie imprez masowych, zajęć szkolnych i przedszkolnych. Potwierdzeniem trwałości tej metody edukowania najmłodszych było zainteresowanie, jakim cieszyły się w trakcie zabawy, np. zajęcia z grupą klaunów-szczudlarzy, którzy w trakcie zajęć ruchowych z dziećmi nawiązywali do ekologii. W czasie, gdy dziećmi opiekowali się artyści, rodzice mieli kolejną okazję zapoznania się z wdrażanymi standardami gospodarki odpadami w gminie Zduńska Wola. Mając za sobą doświadczenia nabyte w trakcie realizacji projektu, możemy powiedzieć, iż „razem dla ekologii” oznacza również „razem łatwiej i skuteczniej”.

Fundacja Promocji Gmin Polskich na podstawie materiałów i zdjęć z gmin partnerskich projektu „Razem dla Ekologii”.

niedziela, 30 listopad 2014 14:42

AUTOBUS RUSZYŁ W TRASĘ!

16 października Autobus Energetyczny wyruszył w trasę. Pierwszym województwem, które odwiedziliśmy, było województwo łódzkie. Bardzo dziękujemy tym gminom, które zgodziły się przyjąć Autobus i pomóc w organizacji pobytu naszego mobilnego centrum edukacyjno-informacyjnego.

Czas też na małe podsumowanie. Kampania w województwie łódzkim trwała trzy tygodnie. W tym czasie gościliśmy w jedenastu miejscowościach: Rawie Mazowieckiej, Pabianicach, Piotrkowie Trybunalskim, Opocznie, Bełchatowie, Zgierzu, Czerniewicach, Szadku, Sieradzu, Radomsku oraz Łasku.

W sumie Autobus odwiedziło ponad 1100 osób. Nasi eksperci udzielili ponad pięciuset porad, organizowali konkursy dla młodzieży w czasie spotkań z uczniami miejscowych szkół.

Teraz zapraszamy mieszkańców województwa wielkopolskiego. Szczegółowe informacje znajdują się na stronie: www.autobusenergetyczny.pl.

Tajemnice rekuperatora

Otrzymujemy bardzo wiele pytań dotyczących działania poszczególnych urządzeń, znajdujących się w Autobusie Energetycznym. Dlatego w kolejnych naszych spotkaniach z Państwem postaramy się je przybliżyć. Tym razem: rekuperator.

Rekuperator to urządzenie, które pozwala zmniejszyć straty ciepła wynikające z wentylacji pomieszczeń. Zasada działania rekuperatora jest taka, że ogrzewa on świeże powietrze, napływające do domu, ciepłem powietrza wywiewanego z domu. Inaczej mówiąc – rekuperator odzyskuje ciepło z wentylacji.

Rekuperator, czyli centrala nawiewno-wywiewna z odzyskiem ciepła, to – w dużym uproszczeniu – urządzenie składające się z wymiennika ciepła, dwóch wentylatorów, nawiewnego i wywiewnego, oraz filtru powietrza.

Wentylacja mechaniczna z odzyskiem ciepła zapewnia kontrolowany wypływ i napływ powietrza i – co najważniejsze – umożliwia odebranie części ciepła z ogrzanego powietrza wewnętrznego, zanim zostanie ono usunięte na zewnątrz. Ciepło to jest następnie przekazywane powietrzu wpływającemu do wnętrza domu, dzięki czemu odzyskuje się część ciepła, które w wentylacji naturalnej jest bezpowrotnie tracone. Dzięki temu, zmniejsza się zapotrzebowanie na energię do ogrzewania domu, a to oznacza konkretne oszczędności. To istotna zaleta tego typu wentylacji.

niedziela, 30 listopad 2014 14:41

DOBRY WIATR DLA REGIONÓW

Polskie Stowarzyszenie Energetyki Wiatrowej realizuje jesienny cykl wydarzeń w ramach ogólnopolskiej kampanii „Dobry wiatr dla regionów”. Inicjatywa dofinansowana ze środków NFOŚiGW ma na celu zwiększenie wiedzy i świadomości społeczeństwa na temat energetyki wiatrowej.

Konferencja „Energetyka wiatrowa a środowisko”, która odbyła się 21 października we Wrocławiu była trzecią z cyklu bezpłatnych wydarzeń regionalnych. W planach są jeszcze 3 konferencje: w Lublinie, Suwałkach, Rzeszowie. Szczegóły dotyczące projektu dostępne są na stronie internetowej: www.regionalne.psew.pl.

Konferencję otworzył Wojciech Cetnarski, pełniący funkcję Prezesa PSEW, który w swojej prezentacji przedstawił aktualny stan rozwoju energetyki wiatrowej w Polsce i poszczególnych województwach oraz opowiedział zaproszonym gościom o aktualnie planowanych projektach ustaw, które dotyczą sektora odnawialnych źródeł energii.

Następnie głos zabrał dr inż. Piotr Stawski z Instytutu Automatyki Systemów Energetycznych, który przedstawił temat dot. wpływu farm wiatrowych na środowisko. Elektrownie wiatrowe stanowią bezemisyjną alternatywę dla procesów spalania paliw węglowych. Wpływają jednak na takie elementy środowiska jak krajobraz, klimat akustyczny, bioróżnorodność. Prezentacja pokazywała praktyczne kierunki rozwiązań skutkujących marginalizacją tego rodzaju oddziaływań.

Następną prezentację – o możliwości produkcji energii z wykorzystaniem najnowszych technologii – wygłosił dr hab. inż. Robert Smoleński z Instytutu Inżynierii Elektrycznej. Wykorzystanie energii wiatrów na wysokich pułapach (większa gęstość i stałość energii) może przyczynić się do zwiększenia udziału energii wiatru w bilansie energetycznym, a zastosowanie zasobników energii w systemach elektroenergetycznych umożliwia zwiększenie zdolności przyłączeniowych OZE.

Uwarunkowania przestrzenne województwa dolnośląskiego dla rozwoju energetyki wiatrowej przedstawił Piotr Rybkowski z Domrel Biuro Usług Inwestycyjnych Sp. z o.o. W celu wyznaczenia obszarów dla lokalizacji elektrowni wiatrowych wiele gmin w województwie dolnośląskim rozpoczęło w ostatnich latach procedurę sporządzenia miejscowych planów zagospodarowania przestrzennego lub ich zmian. Anna Siwkowska z Ambiens Sp. z o.o. omówiła proces wydawania decyzji środowiskowych w realizacji inwestycji energetyki wiatrowej. Podstawowym i najważniejszym warunkiem właściwego wyboru lokalizacji parku wiatrowego jest zachowanie tzw. norm jakości środowiska. Oznacza to, że dla każdej inwestycji wykonuje się zaawansowane analizy, które wskazują, czy realizacja danego przedsięwzięcia jest zgodna z przepisami obowiązującego prawa, przede wszystkim pod kątem oddziaływania na środowisko i zdrowie ludzi.

Prelekcja „Oddziaływanie energetyki wiatrowej na zdrowie” została wygłoszona przez dr. hab. n. med. Donatę Kurpas, prof. PMWSZ w Opolu. Przedstawiała ona najświeższe badania, które potwierdzają, że nie ma żadnych dowodów na to, że praca elektrowni wiatrowych wpływa negatywnie na zdrowie ludzi. Dr Krzysztof Badora z Uniwersytetu Opolskiego omówił zagadnienia dotyczące energetyki wiatrowej w polskim krajobrazie. Przedstawił szczegóły oddziaływania elektrowni wiatrowych na środowisko oraz etapy lokalizacji inwestycji (studium, plan zagospodarowania przestrzennego, decyzja o uwarunkowaniach środowiskowych), uwarunkowania rozwoju elektrowni wiatrowych oraz szanse i zagrożenia jakie wynikają z budowy tych elektrowni.

Sposoby skutecznego zarządzania parkiem wiatrowym omówił dr inż. Sebastian Cichowski z WSB Service Sp. z o.o. Dzięki zastosowaniu nowoczesnych, niezależnych od producentów turbin rozwiązań software'owych zawsze wiadomo, co w danym momencie dzieje się z elektrownią wiatrową. Analizowane są wszelkie niezbędne dane, m. in.: ilość wyprodukowanej energii, dostępność turbiny do pracy, usterki i niezaplanowane przerwy w produkcji energii, przeprowadzone naprawy i konserwacje. Miesięczne raporty stanowią bazę właściwej kontroli, jest to również istotny faktor w przypadku opracowywania technicznych ulepszeń.

Więcej informacji o wydarzeniach kampanii znajdą Państwo na stronie projektu: www.regionalne.psew.pl

Niniejszy materiał został opublikowany dzięki dofinansowaniu Narodowego Funduszu Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej. Za jego treść odpowiada wyłącznie Polskie Stowarzyszenie Energetyki Wiatrowej.

środa, 26 listopad 2014 11:04

MEN planuje zmiany w kanonie lektur

- W podstawówce lektury mają wyrobić nawyk czytania, zaszczepić miłość do literatury. Niestety, często tak się nie dzieje - mówi rzeczniczka MEN Joanna Dębek. Dlatego też Ministerstwo Edukacji Narodowej planuje zmiany w ich kanonie. Dziś rozpoczyna społeczne konsultacje - na stronie internetowej resortu każdy może zgłosić lektury marzeń dla podstawówek - podaje "Gazeta Wyborcza". Sami uczniowie wytykają, że te dzisiejsze są archaiczne i nudzą, a fundacja Punkt Widzenia - iż powielają stereotypy, nie piętnują przemocy wobec kobiet. Wg Instytutu Badań Edukacyjnych książek w ogóle nie czyta ok. 5 proc. uczniów podstawówek i ok. 14 proc. gimnazjów.

Źródło: www.portalsamorzadowy.pl

 

Strona 1 z 45

Lock full review www.8betting.co.uk 888 Bookmaker

PARTNERZY