Wydawnictwo Publicus Sp. z o.o.
04-260 Warszawa, ul. Jedwabnicka 1
tel/fax: +48 22 610 10 99 w. 26
Bank Zachodni WBK SA XVII Oddział Warszawa 
08 1090 1753 0000 0001 1981 0954

Ostrzeżenie

JUser::_load: Nie można załadować danych użytkownika o ID: 47.

poniedziałek, 30 grudzień 2013 00:19

TRUDNE WYBORY

Napisane przez 

Niezmiernie przykrą cechą środków pieniężnych jest ich ograniczoność. Cechą, która zmusza nas do dokonywania wyborów w sposób ciągły. Dotyczy to wszystkich poziomów klasyfikacyjnych finansów. Zarówno finansów domowych, finansów przedsiębiorstw, jak i finansów publicznych.

W przypadku finansów domowych nierzadko zdarza się, że konieczność dokonywania wyborów finansowych przyjmuje całkiem dramatyczny wymiar. Na przykład dylemat: zakupić dziecku nowe zimowe buty, czy zapłacić za obiady w stołówce szkolnej. Na poziomie finansów przedsiębiorstw, czy finansów publicznych wybory nie wiążą się z podobnymi emocjami, bowiem podejmowanie decyzji o dokonaniu wydatku nie jest związane ze sferą osobistą osoby podejmującej decyzje. Bywają one, jednakże, nie mniej trudne.

W przypadku przedsiębiorstw rozstrzygniecie zagadnienia, czy dostępne środki finansowe przeznaczymy na konsumpcję (np. wypłatę dywidendy), czy będziemy chcieli je zainwestować, to dylemat, który może decydować o być albo nie być przedsiębiorstwa na rynku. Oczywiście, w przypadku podjęcia decyzji o rozpoczęciu inwestycji, niezmiernie istotnym jest również określenie kierunku tychże.

Ograniczenia prawne

Jeśli zagadnienie podejmowania decyzji w sprawie kierunków wykorzystania dostępnych środków finansowych przeniesiemy na poziom finansów publicznych, napotkamy jeszcze inny rodzaj trudności. Związane są z koniecznością uwzględniania ograniczeń prawnych, wynikających z obowiązku realizacji zadań przypisanych przez przepisy prawa dla danej jednostki organizacyjnej. Ten aspekt zagadnienia jest szczególnie aktualny dla jednostek podsektora rządowego, gdzie swobodę decyzji co do kierunków wykorzystania środków ograniczają przepisy określające zadania każdej jednostki oraz zapisy zawarte w ustawie budżetowej na dany rok.

Natomiast nieco inaczej sprawa wygląda wówczas, gdy przyglądniemy się zagadnieniu z perspektywy jednostek podsektora samorządowego. Gminy, powiaty czy województwa samorządowe dysponują suwerennością w zakresie konstrukcji swoich budżetów. Ta suwerenność pozwala na wybór realizowanych celów, a w ślad za tym kierunków wykorzystywania środków finansowych na poziomie jednostki samorządu terytorialnego. Konkretne uprawnienia w tym zakresie zostały przypisane osobom reprezentującym we władzach jednostki samorządu terytorialnego członków wspólnoty samorządowej, czyli mieszkańców (wyborców) gmin, powiatów, wreszcie – województw. Myślę, oczywiście, o wójtach, burmistrzach, prezydentach miast oraz zarządach jednostek samorządu terytorialnego w przypadku powiatu i województwa. Ale swój udział w decydowaniu mają również radni odpowiednich jednostek samorządu terytorialnego. W ramach rozwijania tzw. społeczeństwa obywatelskiego coraz bardziej konkretniejsze stają się działania zmierzające do aktywizacji społeczeństwa poprzez bezpośredni wpływ na kształtowanie kierunków wydatkowania środków publicznych. Dzisiaj głównie przez rozwiązania prawne, zmierzające do konstrukcji budżetu obywatelskiego, określanym też mianem budżetu partycypacyjnego.

Wolność, ale nie bezwzględna

Zwracając uwagę na tendencje związane z decentralizacją w zakresie decydowania o kierunkach wykorzystania środków publicznych, podkreślić należy, że suwerenność w podejmowaniu decyzji na temat finansowania remontu drogi, czy też przeznaczenia środków na zadania z zakresu polityki społecznej, nie oznacza bezwzględnej swobody. Dowolność jest limitowana przez szereg warunków. Zarówno wspomnianych już wcześniej warunków formalno-prawnych, jak również uwarunkowań odnoszących się do pojęcia interesu publicznego.

Do pierwszej grupy uwarunkowań należy zaliczyć ograniczenie dotyczące realizacji przez jednostki samorządu terytorialnego zadań zleconych z zakresu administracji rządowej. Finansowane są one w ramach dotacji celowej z budżetu państwa, której środki mogą być wykorzystywane wyłącznie na zadanie wynikające z przepisów prawa, na które zostały przyznane. W zależności od szczebla samorządu terytorialnego różnie kształtuje się udział tychże dotacji w budżecie jednostki. Zadania zlecone z zakresu administracji rządowej dotyczą przede wszystkim obszarów pomocy społecznej oraz ochrony przeciwpowodziowej. W zasadzie swoboda decyzji w zakresie finansowania tych zadań dotyczy wyłącznie kwestii ponoszenia kosztów ich realizacji bezpośrednio przez jednostki samorządu terytorialnego, co wiąże się z ich niedofinansowaniem przez budżet państwa. Przy czym poprawność formalna dofinansowania przez jednostki samorządu terytorialnego zadań zleconych z zakresu administracji rządowej jest często kwestionowana przez instytucje kontrolne.

Druga grupa uwarunkowań formalno-prawnych, ograniczających swobodę w wybieraniu kierunków wydatkowania środków finansowych przez jednostki samorządu terytorialnego, obejmuje określony przepisami ustrojowymi zakres zadań przewidzianych dla gmin, powiatów i województw. W konfrontacji z oczekiwaniami społecznymi bardzo trudno jest wyjaśnić w sposób przekonywujący, że środków województwa nie można bezpośrednio wykorzystać do finansowania zadań gminy. Na przykład województwo nie ma podstaw prawnych do realizacji modernizacji drogi gminnej. Istnieje jednakże, jako pewnego rodzaju wyjątek, możliwość udzielenia pomocy finansowej innej jednostce samorządu terytorialnego[1]. W takim wypadku inwestorem zadania będzie jednak gmina.

Uwarunkowania ograniczające swobodę wyboru kierunków wydatkowania środków finansowych przez jednostkę samorządu terytorialnego związane z zagadnieniem interesu publicznego należy rozpatrywać przede wszystkim w kontekście wspomnianej przeze mnie na początku ograniczoności – jako przykrej, aczkolwiek immanentej cechy pieniądza.

Interes publiczny

Interes publiczny jest podstawowym wyznacznikiem realizacji zadań realizowanych przez instytucje publiczne, w tym oczywiście jednostki samorządu terytorialnego. Środki publiczne winny być bezwzględnie wykorzystywane do realizacji zadań związanych z zaspokajaniem potrzeb społecznych. Przy czym interes publiczny nie jest pojęciem jednoznacznym. Pojęcie to można klasyfikować według różnych kryteriów. Jednym z nich jest zasięg oddziaływania. Można w tym kontekście mówić o lokalnym, regionalnym czy ogólnokrajowym interesie publicznym. Dla przykładu: tocząca się ostatnio w Krakowie debata na temat uchwalonego przez Sejmik Województwa Małopolskiego zakazu palenia węglem. Argumenty podawane przez zwolenników zakazu odnoszą się przede wszystkim do interesu lokalnego, wyrażającego się koniecznością poprawy powietrza, którym oddychają mieszkańcy Krakowa. Z kolei pojawiają się przeciwne głosy, odnoszące się do argumentu makroekonomicznego w postaci pogorszenia się sytuacji niezmiernie ważnej w strukturze gospodarczej naszego kraju branży górniczej.

Niejednoznaczność pojęcia interesu publicznego wpływa w praktyce na to, że właściwie każdy pojęcie to rozumie odmiennie. Można odnieść to do dość powszechnego powiedzenia, zgodnie z którym „punkt widzenia zależy od punktu siedzenia”. Widać to wyraźnie we wspomnianym przykładzie zakazu palenia węglem w paleniskach na terenie Stołecznego-Królewskiego Miasta Krakowa. Zwolennicy zakazu wskazują na interes publiczny w postaci świeżego powietrza. Przeciwnicy zwracają uwagę na interes publiczny, odnoszący się do funkcjonowania branży górniczej, producentów pieców węglowych itd. Ale jako ważny podaje się również argument ekonomiczny, związany z obciążeniem lokatorów kosztami zmian sposobu ogrzewania mieszkań.

Omawiane uwarunkowania mają niebagatelny wpływ na decyzje związane z przygotowaniem projektów uchwał budżetowych jednostek samorządu terytorialnego, szczególnie w zakresie realizacji zadań własnych. A więc wyboru zadań finansowanych w kolejnych latach z budżetu gminy, powiatu czy województwa samorządowego. Ograniczoność środków finansowych objawia się tym, że z reguły oczekiwań jest znacznie więcej niż możliwości finansowych. Organy kolegialne uchwalające budżety składają się z radnych reprezentujących różne środowiska, a więc i różne oczekiwania. Z perspektywy konkretnych grup mieszkańców odmiennie będzie tworzony ranking zadań niezbędnych do wykonania w pierwszej kolejności.

Olimpiada – czy też nie?

Odwołując się w tym tekście konsekwentnie do przykładu Stołeczno-Królewskiego Miasta Krakowa, można jako przykład mechanizmu podejmowania decyzji dotyczącej realizacji zadań podać publiczną dyskusję zwolenników i przeciwników starań o organizację zimowych igrzysk olimpijskich w 2022 r. Koszty związane tylko ze złożeniem wniosku aplikacyjnego, który obciążyć ma samorządowców, szacuje się na poziomie ok. 20 mln złotych. Przeciwnicy igrzysk wskazują na szereg innych zadań, które można zrealizować za te środki. Na przykład dofinansowanie zmiany sposobu ogrzewania mieszkań, czyli kosztów likwidacji palenisk węglowych. Z kolei zwolennicy wskazują na korzyści, jakie dla miasta i regionu mogą przynieść igrzyska olimpijskie w Krakowie. Przede wszystkim byłaby to promocja regionu na świecie, ale również inne, jak dokończenie modernizacji „Zakopianki”.

Rozdźwięk między możliwościami, a oczekiwaniami w Nowym Roku budżetowym zwiększa fakt, iż będzie to rok przejściowy w zakresie finansowania zadań ze środków unijnych. To znaczy ograniczoność środków finansowych będzie bardziej odczuwalna niż w poprzednich latach. Tym samym jeszcze bardziej potrzebna będzie zdolność do przyjmowania kompromisu, który wszystkim samorządom pozwoli zrealizować rzeczywiście najpotrzebniejsze zadania związane z zaspokajaniem potrzeb społecznych.

Z okazji zbliżających się Świąt Bożego Narodzenia oraz Nowego Roku życzę Państwu serdecznie, aby zdolność do zawierania kompromisów pozwalających dokonywać optymalnych wyborów zadań w projektowanych budżetach stała się normą w całym kraju.


[1] Tematowi udzielania pomocy finansowej miedzy jednostkami samorządu terytorialnego w ramach tzw. Inicjatyw Samorządowych poświęcony był artykuł „Inicjatywy Samorządowe przy modernizacji dróg” opublikowany w sierpniowym numerze Magazynu Samorządowego GMINA

Lock full review www.8betting.co.uk 888 Bookmaker

PARTNERZY