Ostrzeżenie

JUser::_load: Nie można załadować danych użytkownika o ID: 69.

Wydrukuj tę stronę
wtorek, 23 lipiec 2013 21:59

POLAKÓW PIELGRZYMOWANIE DO MIEJSC ŚWIĘTYCH

Napisane przez 

Letnie pielgrzymki do miejsc uznawanych za święte, podejmowane przez ich uczestników z pobudek religijnych, na trwałe wpisały się w polską tradycję. Pomimo upływu lat oraz postępującego procesu laicyzacji, zarówno ilość organizowanych pielgrzymek, jak i liczba ich uczestników, utrzymują się na stosunkowo wysokim poziomie.

Może dlatego, że ruch pielgrzymkowy związany jest z wewnętrzną motywacją człowieka udającego się w drogę, wynikającą z potrzeb duchowych oraz istnieniem miejsca uważanego przez wyznawców za święte, w którym można w sposób szczególny spotkać się z Bogiem. Jak by na to nie patrzeć, pewne jest, że pielgrzymki stanowią trwały element polskiej religijności ludowej i kultury religijnej, popularny od samych początków chrześcijaństwa na naszych ziemiach.

Idący przez pole

Pielgrzymka nie jest tożsama ze zwykłym odwiedzeniem sanktuarium, ponieważ jej istotą jest ofiarowanie swojego czasu i trudu w intencji religijnej. Polskie słowo „pielgrzymka” jest przekształceniem łacińskiego „peregrinatio”, pierwotnie oznaczającego podróż. Łaciński „peregrinus”, czyli polski „pielgrzym”, stosowany był początkowo dla określenia wędrowca, człowieka będącego w podróży, z dala od domu. Dosłownie: idącego „przez pole” – „per agros”. Co ciekawe, w języku staropolskim używano zarówno określenia „peregrynacja”, jak i „pąć” czyli podróż o charakterze religijnym, od którego to określenia pochodzi „pątnictwo”, używane dziś wyłącznie jako synonim pielgrzymowania.

W przeszłości pielgrzymki, oprócz zaspokajania potrzeb typowo duchowych, pełniły także ważne funkcje społeczne, związane z działalnością sanktuariów: przyczyniały się np. do rozwoju osadnictwa, ponieważ bardzo często dopiero istnienie miejsca lub obiektu świętego rozpoczynało proces zasiedlania okolicy. Wraz z powstawaniem osiedli skupionych wokół sanktuarium stopniowo rozwijał się handel oraz usługi, nastawione na obsługę ruchu pątniczego (noclegownie, karczmy, zajazdy). Rozbudowywano lub wytyczano nowe szlaki komunikacyjne, a wraz z nadawanymi  sanktuariom przywilejami odpustów, organizowano jarmarki i targi. Także i dziś miejscowości pielgrzymkowe, w zależności od znaczenia i rangi ośrodka kultu, często czerpią dochody z obsługi pielgrzymów oraz handlu dewocjonaliami i pamiątkami.

Pielgrzymki, tak jak każda inna podróż, sprzyjały kontaktom z przejawami lub wytworami kultur regionalnych, pozwalały na zapoznanie się z innym sposobem życia, zachowania, a nawet myślenia. W ten sposób wzbogacały wiedzę i doświadczenie pątników, a poprzez swoją powtarzalność i masowy charakter  uczestnictwa wnosiły i wnoszą nadal bardzo znaczący wkład w kulturę danego regionu i całego kraju.

Nie tylko katolicy

W każdej religii zawsze istniała uświęcona przestrzeń, obszar lub konkretny obiekt, w którym sprawowany był kult. Miejsca te, zwane świętymi lub sanktuariami, posiadały różny charakter, rangę i znaczenie. Mogą być to np. góry (Horeb, Olimp), rzeki (Ganges, Waranasi), źródła (Lourdes), świątynie (Porcjunkula w Asyżu). Mogą mieć znaczenie lokalne, regionalne, jak i ogólnonarodowe lub światowe. Najczęściej są one związane z działalnością założyciela religii, proroka czy świętego, mogą być to również miejsca objawień, takie jak Fatima czy polski Gietrzwałd. Wiele sanktuariów przechowuje doczesne szczątki świętych osób lub przedmioty do nich należące zwane relikwiami, które stanowią niemałą atrakcję dla odwiedzających.

W Polsce zawsze dominowały sanktuaria katolickie, ale wyznawcy innych religii także mają swoje święte miejsca, do których pielgrzymowali i pielgrzymują z odległych stron.

Najważniejszym ośrodkiem pielgrzymkowym wyznawców prawosławia jest w Święta Góra Grabarka, będąca miejscem kultu Jezusa Chrystusa o znaczeniu międzynarodowym. Miejsce to jest znane również jako Góra Tysięcy Krzyży lub Góra Pokutników, z uwagi na przynoszone corocznie przez pielgrzymów drewniane krzyże wotywne, dołączające do pozostawionych w latach poprzednich. Poza tym znanym sanktuarium o randze krajowej jest zespół sakralny w Jabłecznej, w którego skład wchodzi monaster męski, cerkiew św. Onufrego oraz dwie kaplice.

Ortodoksyjni chasydzi z całego świata udają się do miejsca pochówku cadyka Elimelecha znajdującego się w Leżajsku. Wskrzeszane kulty neopogańskie, wzorowane na starosłowiańskich wierzeniach, starają się organizować swoje spotkania i odprawiać rytuały w dawnych ośrodkach przedchrześcijańskich, o których przetrwała pamięć w legendach, np. w okolicach góry Ślęży. Polscy Tatarzy będący wyznawcami islamu udają się z pielgrzymką do Bohonik i Kruszynian.

Sanktuaria maryjne

Wśród katolickich ośrodków pielgrzymkowych zdecydowanie przeważają miejsca kultu maryjnego (około 430), z których najbardziej znanym jest klasztor na Jasnej Górze w Częstochowie, strzegący cudownej ikony Matki Bożej z Dzieciątkiem. Ikonę tę przywiózł na Jasną Górę książę Władysław Opolczyk i przekazał pod opiekę ojcom paulinom około 1383 r. Przedstawiony na ikonie charakterystyczny układ sylwetki Matki Bożej wskazującej dłonią na dziecięcą postać swojego Syna trzymanego na ręce, nosi w historii sztuki nazwę Hodegetrii czyli Wskazującej Drogę, (którą jest Jezus).

Mało kto wie, iż najstarszym miejscem kultu Matki Bożej na naszych ziemiach jest Górka Klasztorna koło Łobżenicy w województwie wielkopolskim, znana z objawienia się Maryi skromnemu pasterzowi w XI wieku. Natomiast w Gietrzwałdzie na Warmii, w 1877 r. miało miejsce jedyne uznane przez kościół katolicki prywatne objawienie maryjne. Wśród innych najbardziej znanych ośrodków pielgrzymkowych związanych z kultem Maryi w Polsce znajdują się: miejsca objawień – Licheń, Wąwolnica, Krasnobród; sanktuaria z cudownymi figurami i obrazami – np. Kodeń (z cudownym wizerunkiem Matki Bożej wykradzionym przez księcia Sapiehę z Watykanu), Piekary Śląskie, Leżajsk, Wambierzyce, Lublin, Bardo Śląskie, Czerna, Wola Gułowska.

Pielgrzymowanie jasnogórskie

Sierpniowa pielgrzymka do jasnogórskiego klasztoru stanowi ewenement na skalę światową i szacuje się, że w dniach głównych uroczystości do Częstochowy przybywa ponad 100 tysięcy pielgrzymów dziennie. Trzeba wspomnieć, że na Jasną Górę pielgrzymi przybywają także w innych miesiącach, uczestnicząc w zorganizowanych peregrynacjach Rodziny Radia Maryja, Ruchu Odnowy w Duchu Świętym, Rolników i wielu innych. Pielgrzymi mają do dyspozycji ponad 50 wytyczonych i zorganizowanych szlaków z różnych zakątków Polski, z których najdłuższy wiedzie z Helu (Pielgrzymka Gdańska) liczący 640 km i przebywany zazwyczaj w ciągu 19 dni. Najliczniejszą pielgrzymką od wielu lat jest Warszawska zwana też Wielką Warszawską, gromadząca ponad 9 tysięcy uczestników. Szczególnie intensywny rozwój pieszego pątnictwa nastąpił pod koniec lat 70. i do dnia dzisiejszego notuje się średnio ponad 200 tysięcy uczestników, przybywających na Jasną Górę w okresie od czerwca do końca września.

Oprócz tradycyjnych pieszych na Jasną Górę – i nie tylko – przybywają w ostatnich latach liczne pielgrzymki rowerowe, biegowe (!) oraz, stająca się tradycją, pielgrzymka konna z Zaręb Kościelnych. Na szlaki pielgrzymkowe udają się zarówno osoby dorosłe, starsze, jak i młodzież oraz dzieci, które muszą być pod opieką osoby dorosłej. Należy jeszcze wspomnieć o szczególnej tradycji związanej z podążaniem  na Jasną Górę, polegającej na możliwości zawarcia „ślubu w drodze”, udzielanego przez kapłanów narzeczonym uczestniczącym w pielgrzymce. Nie jest to jednak polskie Gretna Green, ponieważ narzeczeni muszą spełnić wszystkie wymagane prawem kościelnym i cywilnym wymagania. Natomiast same okoliczności i oprawa są jedyne w swoim rodzaju i stanowią wyjątkowe przeżycie dla nowożeńców, jak i pozostałych uczestników.

Kalwarie

W porównaniu do liczby sanktuariów poświęconych Matce Bożej, ośrodki kultu Jezusa Chrystusa są mniej liczne i głównie mają charakter tzw. pasyjny, czyli związany z rozpamiętywaniem męki i śmierci Zbawiciela. Sanktuaria tego typu to przede wszystkim „kalwarie”, będące w istocie różnej długości trasami w terenie otaczającym kościół, przy których znajdują się kolejne stacje nabożeństwa Drogi Krzyżowej. Przykładem takiego ośrodka są Kalwaria Zebrzydowska, Góra Kalwaria czy Kalwaria Pacławska. W miejscach tych odbywają się bardzo uroczyste i widowiskowe misteria Męki Pańskiej w Wielki Piątek – z udziałem wielu tysięcy pielgrzymów i aktorów, odgrywających role uczestników wydarzeń, opisanych w Ewangeliach. Ważnym ośrodkiem oddawania czci Panu Jezusowi, nie mającego charakteru pasyjnego, ale związanego z kultem Bożego Miłosierdzia, jest kościół i klasztor na krakowskich Łagiewnikach. Został on rozsławiony przez zakonnicę, św. Faustynę Kowalską, której doświadczenia mistyczne doprowadziły do namalowania obrazu Jezusa Miłosiernego – powszechnie znanego dzięki umieszczonemu w dole napisowi jako „Jezu ufam Tobie” oraz ustanowienia w kalendarzu liturgicznym święta Bożego Miłosierdzia.

Kult świętych i błogosławionych

Innymi miejscami, do których udają się pielgrzymi, są ośrodki kultu świętych i błogosławionych, będące zwykle miejscem ich życia, działalności lub spoczynku, ewentualnie przechowywania pamiątek lub relikwii. W Polsce kult świętych, jako szczególnych orędowników i patronów, jest bardzo popularny. Najbardziej znani święci to głównie Polacy: św. Stanisław Biskup i Męczennik, św. Jadwiga Królowa, św. Kinga, św. Andrzej Świerad, św. Jan z Dukli, św. Jacek Odrowąż, św. Faustyna Kowalska. Miejsca, w których dostępują oni czci od wiernych, odwiedzane są corocznie przez wiele tysięcy ludzi, przybywających zarówno w pielgrzymkach zespołowych, jak i indywidualnych.

Niewiele osób wie, iż niedawno otwarto dla pątników pierwszy w Polsce – i jedyny, jak dotychczas – podziemny szlak pielgrzymkowy w kopalni Soli w Wieliczce. W ramach oferty przewidziane jest zwiedzanie trasy turystycznej oraz części ekspozycji Muzeum Żup Krakowskich, ze szczególnym uwzględnieniem kaplic, ołtarzy i samego serca kopalni, jakim jest kaplica patronki górników solnych – św. Kingi. Wyjątkowym punktem programu uczestnictwa w tej pielgrzymce jest udział we mszy świętej odprawianej w kaplicy św. Jana 135 metrów pod ziemią.

Osobom zainteresowanym zjawiskiem pielgrzymowania, jak i samymi miejscami świętymi w Polsce, polecam wartościowe publikacje prof. Antoniego Jackowskiego, z których czerpałam informacje do niniejszego artykułu, jak również niezwykle interesującą  książkę Jana Kracika pt. „Relikwie”, omawiającą w bardzo przystępny sposób historię kultu pamiątek po osobach świętych, niezwykłe wydarzenia z nimi związane oraz niezbyt chwalebną praktykę handlu relikwiami i prawdziwych batalii, wywołanych pożądaniem posiadania świętych pozostałości.